شرایط آب و هوایی و اقلیمی مریخ، بسیار پویاتر از آنچه است که در سابق تصور می شد.

تفكر رایج این بود كه مریخ سیاره ای است كه آب و هوایش از زمان های بسیار دور غیرفعال شده است. حدود 3.5 میلیارد سال پیش، سیاره سرخ حوزه های وسیعی از آب درجریان داشته است. اما از آن پس مریخ به سیاره ای مرده بدل گشت به گونه ای كه هیچ تغییری بر روی سطحش اتفاق نمی افتاد و به نظر می رسید كه پس از آن زمان، آب و هوای مریخ دستخوش تغییر نشده باشد.

 

اكنون در مقاله ای تحقیقاتی، دانشمندان دانشگاه براون(Brown Univ.) بیان کردند كه شرایط آب و هوایی و اقلیمی مریخ بسیار پویاتر از آنچه در سابق تصور می شد، بوده است. پس از بررسی تصاویر با وضوح بالا كه توسط مدارگرد اكتشافی مریخ گرفته شده است، برای اولین بار محققان بطور مستند دریافتند كه توده های یخی به ضخامت حداقل یك كیلومتر (0.6 مایل) و یا احتمالاً 2.5 كیلومتر (1.6 مایل) در 100 میلیون سال قبل در امتداد عرض های جغرافیایی میانی مریخ وجود داشته است. علاوه بر این، محققان معتقدند كه سایر تصاویر بیانگر شناور و متحرك بودن یخچال های طبیعی در مناطق محدودی از مریخ در 100 تا 10 میلیون سال گذشته (مربوط به دو دوره زمینشناسی پیشین مریخ) است.

 

یخرفتهای دره ای عمیق در مریخ. مدارگرد اكتشافی مریخ، این تصویر را با وضوح بالا گرفته شده است و یخرفتهایی را نشان می دهد كه دانشمندان دانشگاه براون بر این باورند كه از یخچالی طبیعی بر جا مانده است كه از دشت اطراف به بالای دره رسیده و سپس به درون آن سرریز شده است.
 

این سرنخ از فعالیت آب و هوایی مریخ بدان معناست كه ممكن است شرایط اقلیمی سیاره سرخ مجدداً دستخوش تغییرات شود كه می تواند به گمانه زنی هایی پیرامون اینكه آیا مریخ می تواند مأمنی برای حیات باشد و یا اینكه در گذشته حیات را تجربه كرده است، دامن زند.

 

جی دیكسون(Jay Dickson) از پژوهشگران بخش علوم زمینشناسی دانشگاه براون و سرپرست نویسندگان مقاله مذكور در ارتباط با این یافته جدید می گوید:"در گذشته تصور ما از مریخ، سیاره ای بود كه از 3 میلیارد سال قبل تاكنون به طور كامل مرده و خاموش است. این كشف تازه، دیدگاه ما را از سیاره ای خشك و مرده به سیاره ای فعال و پوشیده از یخ تغییر داد."

 

در حقیقت دیكسون و همكارانش در تیم نگارش معتقدند كه این تصاویر نشان می دهد مریخ چندین عصر یخی را پشت سر گذاشته است. در این عصرهای یخی عرض های جغرافیایی میانی سیاره از یخچال های طبیعی مستور بودند كه با تغییرات در انحراف محوری سیاره از بین رفته اند. بدین ترتیب كه انحراف محوری مریخ موجب شد تا از طریق دگرگون شدن میزان نور خورشید تابشی بر مناطق مختلف، شرایط آب و هوایی تغییر یابد.

 

انشعاب قدیمی مریخی یخچال مانند

 

دیكسون و سایر محققان تمركز خود را متوجه ناحیه ای ساختند كه شیار کولو – قله پهن پروتونیلوس ( Protonilus Mensae-Coloe Fossae) نامیده می شود. این ناحیه در عرض های میانی مریخ واقع شده است و به وسیله رشته كوهها، شماری از تپه های سرتخت و دره های با شیب تند كه دشت های پست شمالی را از ارتفاعات بلند جنوبی مجزا می سازد، نقش زده شده است. گروه تحقیقاتی به طور خاص نظر به دره ای عمیق و تنگ واقع در دشت كم ارتفاعی دارند. تصاویر گویای وجود یخرفتهایی در این دره است. (مشابه آبرفت، سنگ و خاكی كه در اثر تودههای یخ غلتان و یا یخچال ها جابجا و انباشته شود، یخرفت نامیده می شود. یخرفتها حدود و مرز پیشرفت یا پسرفت یك یخچال را مشخص می نماید. موقعیت خطوط یخرفتهای موجود در این دره بیانگر این است كه یك یخچال طبیعی تا بالای دره در جریان و حركت بوده است؛ كه چنین امری طبق گفته دیكسون از نظر فیزیكی محال است.

 

در عوض اعضای گروه استنباط نمودند كه یخ موجود در دشت اطراف بتدریج به ارتفاعی بیش از دیواره های دره رسیده است و متعاقباً درون دره سرریز گشته است. طبق اندازه گیری های پیشین ارتفاع میان دشت و لبه دره، اعضای تیم محاسبه نمودند كه ضخامت توده یخ بایستی یك كیلومتر باشد. اما بر اساس فرضیه سرریزش یخ، در قطورترین قسمت ها ضخامت می تواند به 2.5 كیلومتر نیز در طی دوره ای زمانی كه نویسندگان مقاله آن را “the late Amazonian” (عصر آمازون اخیر) نامیده اند، رسیده باشد. عصر آمازون دوره­ای از 1.8 میلیارد سال پیش مریخ تا به امروز است.

 

 این یافته می تواند دال بر بحث حیات روی مریخ از طریق تقویت موضوع آب مایع باشد. یخ می تواند به دو طریق ذوب شود: ار طریق دما یا از طریق فشار. آنچنان كه می دانیم در جو و محیط مریخ پدیده تصعید غالب است. پدیده ای كه بواسطه آن مواد جامد به طور مستقیم به بخار تبدیل می گردند. اما توده های یخ می توانند چنان فشار زیادی را به قسمت های زیرین اعمال كنند كه آب مایع تولید شود؛ كه باعث می گردد تخمین ضخامت یخچال ها و توده های یخی پیشین و یا تحتانی تر، دشوار باشد. 

 

 دیكسون همچنین به یك لوب(lobe) كه در سراسر دره امتداد یافته است، توجه دارد. وی در آنجا یخرفتی نیمه دایروی مشاهده نمود كه از یك انشعاب قدیمی به دشت اطراف ریخته شده بود. این لوب بر روی رسوبات یخی قبلی قرار داشت كه به نظر می آید سرنخی از وجود یخچال های بیشتری باشد. هرچند زمین شناسها نتوانستند قدمت هیچ یك از آن دو را تخمین بزنند ولی از ظواهر امر این طور بر می آید كه مربوط به دو دوره زمینشناسی قبل تر باشند كه در آن دوره ها یخبندان رخ داده است. این امر به نظریه ای كه بیان می دارد آب و هوای مریخ در گذشته دستخوش عصرهای یخی شده است، دامن می زند. 

منبع:مجله نجوم

ستارگان کویر یزد