صبحگاه پنجشنبه 5 دیماه 1387 هلال آخر ذی الحجه 1429 در کنار ستاره معروف قلب العقرب خواهد بود. این مقارنه کمی پیش از طلوع خورشید در بالای افق شرقی قابل مشاهده است

 

مدارگرد شناسایی کننده ناسا نخستین تصاویر مربوط به بهمن های فعال در نزدیکی قطب شمال مریخ را ثبت و به زمین ارسال کرد.

سیاره عطارد یك دم اژدهایی درخشان و طویل از اتم‌های سدیم دارد

پژوهشگران اعلام كردند كه سیاره عطارد یك دم اژدهایی درخشان از اتم‌های سدیم دارد كه هفت برابر بلندتر از طولی است كه در گذشته تصور می‌شده است!

 

 

 

در حالت عمومی يک منظومه‌ ستاره‌ای يا سامانه ستاره‌ای دست کم دارای يک ستاره و چندين پيکر مدارگرد (مانند شهاب‌سنگ‌‌ها‌، ستاره‌های دنباله‌دار، ماه‌ها و سيارات) است.

منظومه شمسی از خورشيد و اجرام فضايی که در دام جاذبه آن قرار دارند تشکيل شده است .اين اجرام شامل هشت سياره ، سه سياره کوتوله ،۱۶۲ قمر و اجرامی چون سيارک‌ها ،سياره‌نماها،دنباله‌دارها،غبار بين سياره‌ای می‌شوند.

کره زمين در منظومه شمسی جای گرفته است.

شناسه‌های سيارات منظومه‌ شمسی

همه شناسه‌ها نسبت به زمين اندازه‌گيری شده‌اند:

نام سياره	قطر	جرم	شعاع مداری	درازی سال	درازی روز
عطارد	۰٫۳۸۲	۰٫۰۶	۰٫۳۸	۰٫۲۴۱	۵۸٫۶
ونوس	۰٫۹۴۹	۰٫۸۲	۰٫۷۲	۰٫۶۱۵	-۲۴۳
زمین	۱٫۰۰	۱٫۰۰	۱٫۰۰	۱٫۰۰	۱٫۰۰
مريخ	۰٫۵۳	۰٫۱۱	۱٫۵۲	۱٫۸۸	۱٫۰۳
برجيس	۱۱٫۲	۳۱۸	۵٫۲۰	۱۱٫۸۶	۰٫۴۱۴
زحل	۹٫۴۱	۹۵	۹٫۵۴	۲۹٫۴۶	۰٫۴۲۶
اورانوس	۳٫۹۸	۱۴٫۶	۱۹٫۲۲	۸۴٫۰۱	۰٫۷۱۸
نپتون	۳٫۸۱	۱۷٫۲	۳۰٫۰۶	۱۶۴٫۷۹	۰٫۶۷۱

 

 

عطارد یا تیر

عطارد یا تیر نخستین و نزدیکترین سیاره منظومه شمسی به خورشید است. از نظر اندازه نسبت

 به دیگر سیارات بعد از پلوتو کوچکترین آنها نیز به حساب می آید. قطر آن 4880 کیلومتر است.

 این سیاره در یک مدار بیضی شکل به دور خورشید می گردد که خروج از مرکز آن 0.2506 است. نزدیکترین فاصله آن از خورشید تنها 9/45 میلیون کیلومتر دورترین فاصله آن 7/69 میلیون

کیلومتر فاصله دارد. لذا همواره در اطراف خورشید حضور دارد و برای ما تنها در هنگام

 طلوع و غروب قابل رویت است. این سیاره بسیار گرم است و درجه حرارت سطح آن در

هنگام روز به حدود 427 درجه سانتیگراد و در شب به 173 درجه زیر صفر کاهش می یابد.

 عطارد هر 88 روز یک بار یک دور به گرد خورشید می چرخد ( دوره تناوب نجومی ).

 در حالی که در مدت 5/58 روز یک دور به دور خود می چرخد ( حرکت وضعی ).

در عطارد هیچ گونه جوی وجود ندارد، ولی برخی مطالعات وجود مقدار کمی گاز هلیوم را که گفته می شود از طریق بادهای خورشید به گرد این سیاره قرار گرفته اند اثبات می کند.

 شکل ظاهری این سیاره بسیار آبله گون است و چهره ای شبیه به کره ماه دارد.

حفره های کوچک ویا بزرگ بسیاری در سطح آن دیده می شود که حکایت از برخورد شهاب سنگهای کوچک و بزرگ دارد البته قطر برخی از دهانه ها به ده ها کیلومتر می رسد. برخی از این دهانه ها محل خروج مواد مذاب است که امروزه با سنگهای مذاب پر شده اند و مانند کوه های آتشفشانی هستند.
گرچه از گذشته نسبتاً دور، این سیاره با کمک تلسکوپ مورد مطالعه قرار می گرفت، ولی از سال 1974 میلادی با پرواز سفینه مارینر 10 از کنار عطارد چندین هزار عکس از دشتهای مسطح و گودالهای کم و بیش بزرگ، به ایستگاه های زمینی مخابره شد. مارینر 10 میدان مغناطیسی ضعیفی حدود 1 درصد میدان مغناطیسی زمین را در اطراف این سیاره کشف کرد. این سیاره به علت گرمای زیاد در روز و دمای بسیار پایین در شب و نبود جو و نداشتن آب به شکل مایع در سطح یا عمق آن هیچ گونه امکانی برای پیدایش شکلی از حیات ایجاد نکرده استدر عین حال عطارد هیچ قمر ی ندارد.

 در این حالت سنگهای این سیاره به شدت منبسط می شوند و پس از غروب آفتاب و شب

 طولانی آن دما به شدت پایین می رود. علت آن هم نبودن جو در اطراف این سیاره است که

 دما را تعدیل نمی کند. سرد و گرم شدن سنگها در شب و روز و استمرار این امر طی قرون و

 اعصار تنها یک نوع فرسایش مکانیکی در سطح این سیاره به وجود می آورد. که به متلاشی

شدن سنگها می انجامد. اختلاف دما در دو سوی این سیاره در میان سیارات منظومه شمسی

منحصر به فرد است.
تنها طوفانهای مغناطیسی از سوی خورشید مقداری اتم های هلیوم باردار را در اطراف

 میدان مغناطیسی این سیاره به دام انداخته و فشار جوی ناچیزی (به میزان کمتر از یک میلیاردیم

 فشار جوی زمین) ایجاد کرده است. برای خنثی کردن جاذبه سطحی این سیاره در خارج شدن

 از سطح آن تنها به سرعتی به اندازه 4.25 کیلومتر بر ثانیه نیاز است. در حالی که در مورد

 زمین این مقدار حدود 11 کیلومتر بر ثانیه می باشد که به این سرعت سرعت گریز می گویند.
نام کوئی پر، کاوشگر نامی سیارات نیز به یکی از گودالهای بزرگ سیاره عطارد به قطر 25 کیلومتر

 تعلق یافته است.
دانشمندان معتقدند بر اثر برخورد سهمگین یک شهاب سنگ با این سیاره در گذشته بسیار دور،

امروزه در نقطه مقابل این برخورد رشته کوه هایی ظاهر شده اند. در هر حال شهاب سنگها سطح

 این سیاره را در امان نگذاشته اند. محل اصابت این برخورد عظیم که امروزه رشته کوههای بلند

 و مدوری آن را احاطه کرده که به حوضه کالوریس به قطر 1300 کیلومتر شهرت یافته است.

 چگالی این سیاره به میزان 4/5 گرم بر سانتیمتر مکعب تخمین زده شده که اندکی

بیشتر از چگالی زمین است. این حقیقت دانشمندان را بر آن داشته است که تصور کنند

مرکز این سیاره از فلزات سنگینی مانند آهن تشکیل شده است که با توجه به حرکت آرام

چرخشی این سیاره به دور خود میدان ضعیف مغناطیسی در خود ایجاد کرده است.

 فشار بادهای خورشیدی این میدان ضعیف را در جهت مقابل به خورشید بسیار فشرده کرده و

 در پشت آن بسیار گسترانده است. گروهی دیگر از دانشمندان پیدایش میدان مغناطیسی

 در عطارد را به وجود میدان مغناطیسی سنگواره ای نسبت می دهند که از روزگاران قدیم

حاصل شده و باقی مانده است. در هر حال علت واقعی این میدان معلوم نیست.


ویژگیهای عطارد

همان گونه که قبلاً اشاره شد عطارد نزدیکترین سیاره به خورشید است که در کنار جرم

 بزرگی به نام خورشید با آن جاذبه وحشتناکش قرار گرفته است. عطارد برای آن که در دل

 خورشید سقوط نکند و جذب آن نشود دست به مقابله زده است. برای این کار عطارد با سرعت

سرسام آوری به گرد خورشید می چرخد و سریعترین سرعت چرخشی به دور مرکز منظومه

شمسی را از آن خود کرده است. این سرعت به حدی است که یک سال این سیاره کمتر از سه

 ماه به طول می انجامد. مدار این سیاره بیضی شکل است و با فاصله اندکی

(به طور متوسط 9/57 میلیون کیلومتر) از خورشید و از روی زمین این سیاره در اطراف خورشید

 دیده می شود. گاهی کمی بعد از غروب خورشید در بالا دست خورشید و زمانی که به آن

 سوی این ستاره می رسد قبل از طلوع آفتاب در بالای افق شرقی دیده می شود.
حداکثر فاصله زاویه ای که این سیاره با خورشید دارد حدود 28 درجه است ( از دید زمین ).

 هنگامی که زاویه کشیدگی این سیاره در حدود 10 درجه است، از درون تلسکوپ به صورت هلال

 باریکی دیده می شود. لیکن زمانی که می خواهد از پشت خورشید عبور کند قرص روشن

 خود را به ما نشان نمی دهد. با توجه به 7 درجه انحراف مدار گردش این سیاره به دور

 خورشید این سیاره در هر بار گردش از جلوی خورشید عبور نمی کند. بلکه از بالا یا پایین

خورشید می گذرد. در طول 100 سال عطارد تنها دو بار همچون نقطه تاریک و سیاه رنگی

 از مقابل قرص خورشید عبور می کند. که به ترانزیت یا عبور معروف است که آخرین آن

 در سال 1383 بود.

 

زهره (ونوس)

نگاه اجمالی

زهره یکی از سیاره‌هایی است که می‌توان آن را به آسانی در آسمان پیدا کرد. زهره گاهی

 'ستاره شام' نامیده می‌شود. این سیاره درخشان بیش از هر سیاره دیگر ، به زمین نزدیک

 می‌شود و در نزدیکترین نقطه به 42 میلیون کیلومتری ما می‌رسد. در روشنترین حالت ،

 پس از ماه ، درخشنده‌ترین جرم آسمانی است. هنگام طلوع خورشید در مشرق دیده می‌شود

و هنگام غروب خورشید در مغرب. شعاع زهره نزدیک به 6100 کیلومتر و چگالی آن 501 گرم بر

 سانتیمتر مکعب است.

سیاره دوقلوی زمین

زهره دومین سیاره خاکی از طرف خورشید و نزدیکترین سیاره به زمین است. زهره 'الهه عشق' نامیده می‌شود و شباهت زیادی در اندازه و جرم به زمین دارد. زهره و زمین دوقلو هستند، زیرا جرم و اندازه تقریبا یکسانی دارند. با وجود این در سایر جهات به مقدار زیادی متفاوت هستند.

جو زهره

جو زمین و زهره بسیار متفاوت است. اکسیژن و نیتروژن گازهای اصلی جو زمین هستند،

 ولی در جو زهره ، گاز مسموم کننده دی‌اکسید کربن وجود دارد. در بالای جو زهره ،

 حتی ابرهایی از اسید سولفوریک نیز یافت می‌شود. یکی از ویژگیهای مهم جو زهره آن است

 که مانند شیشه گلخانه عمل می‌کند. شیشه‌های گلخانه ، پرتوهای پرانرژی خورشید را به

درون گلخانه راه می‌دهند و در نتیجه خاک گرمای کافی به‌دست می‌آورد. اما این شیشه‌ها از

 خروج انرژی که بوسیله خاک و گیاهان تولید می‌شود، جلوگیری می‌کنند. از اینرو ، انرژی

 در گلخانه حفظ می‌شود و دمای آنجا بالا می‌رود (اثر گلخانه‌ای).

گرمای به دام افتاده در اثر گلخانه‌ای ، گرمای منعکس شده از سطح سیاره (فلش قرمز رنگ) توسط جو سیاره به دام می‌افتد، مانند حفظ گرما در گلخانه‌ها.

در زهره نیز گاز چگال دی‌اکسید کربن تقریبا همین رفتار را دارد. حفظ شدن گرما در آن ، دمای زهره را به 500 درجه سانتیگراد می‌رساند، که از دمای سطحی عطارد (نزدیکترین سیاره به خورشید) نیز بیشتر است. در جو زهره ، به قدری دی‌اکسید کربن وجود دارد که فشار ناشی از آن ، حدود یکصد برابر فشار جو زمین است. این فشار برابر است با فشاری که در عمق یک کیلومتری اقیانوسهای زمین وارد می‌شود.

حرکت ظاهری

تقریبا چرخش دایره‌ای (e=0.0068) مدار زهره نسبت به دایرة ‌البروج 3.39 درجه شیب دارد و دارای نیم قطر اطول 0.7233 Au و دوره تناوب مداری نجومی 224.70 شبانه ‌روز می‌باشد. در هر مدار زهره ، عطارد و زمین سیاره‌های فوق‌العاده درخشانی هستند. مطالعات انتقال دوپلری راداری نشان می‌دهند که سیاره‌ای با یک دوره تناوب نجومی‌ 243.01 شبانه‌روز با حرکت برگشتی می‌چرخد و شیب صفحه مدار نسبت به استوایش فقط 3 درجه است. چرخش این سیاره به دور محور خود ، معکوس است و یک دور آن 243 روز زمینی طول می‌کشد. در حالی که در 225 روز ، یک بار خورشید را دور می‌زند. روز خورشیدی در زهره برابر 118 روز زمین است، یعنی هر سال آن دو شبانه‌روز طول می‌کشد.

فاصله متوسط از خورشید	108/20 کیلومتر
قطر استوا	12104 کیلومتر
مدت حرکت وضعی	243/01 روز زمینی
مدت حرکت انتقالی	224/70 روز زمینی
سرعت مداری	35/03 کیلومتر در ثانیه
دمای سطحی	480 درجه سانتیگراد
جرم (زمین=1)	0/81
چگالی متوسط (آب=1)	5/25
جاذبه (زمین=1)	0/93
تعداد قمر	0

مشخصه‌های فیزیکی

فاصله زمین تا زهره را می‌توان مستقیما توسط رادار اندازه گرفت، سپس شعاع فیزیکی آن

 را از روی قطر زاویه‌ای بدست آورد. زهره دارای شعاع 6052 کیلومتر است که فقط 5 درصد از

 شعاع زمین کوچکتر می‌باشد. زهره مانند عطارد هیچ قمر طبیعی شناخته شده‌ای ندارد و

 بنابراین تنها وقتی که یک فضاپیما از آن می‌گذرد، یا آنرا دور می‌زند، می‌توان به دقت جرم آنرا

 محاسبه کرد. بسیاری از سفینه‌های فضایی که سعی داشتند در سطح زهره فرود آیند در اثر

 تراکم جو و گرمای زیاد آن نابود شده‌اند، ولی سرانجام در 1975 میلادی (1354شمسی) دو

سفینه روسی ، که شبیه به دستگاههای اکتشاف اعماق دریا بودند، نخستین عکسها را با

 موفقیت از سطح آن به زمین مخابره کردند. در این عکسها ، منظره‌ای از صخره‌های تیز و نمودهای

 هموار دیده می‌شود. اندازه بیشتر صخره‌ها از 30 تا 60 سانتیمتر است.

اشکال سطحی

سطح زهره را با ارسال خاک ‌نشینهایی برای عکسبرداری یا انتشار علامتهای راداری برای نقشه‌برداری از عوارض آن می‌توان مورد بررسی قرار داد. این کار اخیر فلات بلند ، آتشفشانهای غول پیکر ، حفره‌های بهم فشرده و شکافهای طولانی دره‌ها را آشکار کرده است. سرتاسر زهره کاملا مسطح به نظر می‌رسد. اختلافات

ارتفاعات سطحی کوچکند و به استثنا تعداد کمی از ‌نواحی مرتفع ، آنها 2 تا 3 کیلومتر

 ارتفاع دارند.

در سطح زهره اختلاف بین سطوح بلند و پست 112 کیلومتر است. در حالی که این اختلاف

 برای ماه و عطارد 4 کیلومتر و برای مریخ 25 کیلومتر و برای زمین 9 تا 20 کیلومتر است.

 سیمای نقشه‌برداری شده زهره ، در دو نیمه جنوبی و شمالی ، بطور قابل توجهی با

یکدیگر اختلاف دارد. ناحیه شمال ، کوهستانی با فلاتهای مرتفع بدون آتشفشان است.

در مقابل ، قسمت جنوبی ، شامل سطح نسبتا تخت آتشفشانی زمینی می‌باشد.

میدان مغناطیسی

یک هسته آهن _ نیکل که قسمتی از آن مایع است ، در مقایسه با زمین ، دلالت بر این دارد

 که بایستی زهره یک میدان مغناطیسی داشته باشد. چون زهره 43 مرتبه آهسته‌تر از زمین

 می‌چرخد، انتظار داریم که دیناموی ذاتی آن ضعیف‌تر و شدت میدان مغناطیسی آن کمتر از

 زمین باشد، اما تا به امروز هیچ وسیله‌ای هیچگونه میدان مغناطیسی‌ای را آشکار نکرده است.

 اگر میدان مغناطیسی وجود داشته باشد، اندازه‌گیریها دلالت می‌کنند که بایستی حداقل

 ^14-10 برابر میدان مغناطیسی زمین باشد، اما این مقدار خیلی ضعیفتر از میدان مغناطیسی

 است که از یک مدل دیناموی ساده انتظار می‌رود.

یک توضیح ممکن آن است که: می‌دانیم که میدان مغناطیسی ضرورتا صفر است. بنابراین ،

ممکن است وضعیت کنونی زهره نیز چنین باشد (معکوس شدن اخیر قطبهای زمین تقریبا هر

 یک میلیون سال یا در آن حدود اتفاق افتاده است).

تصویری از سطح سیاره زهره

تحول سطح

پوسته زهره همانطور که تحت تاثیر ظهور دره‌های تنگ و عمیق ، جایی که صفحات کمی ‌جدا شده‌اند و نیز جلگه‌های کوهستانی مرتفع ، محلی که صفحات باهم تصادم کرده‌اند، قرار گرفته است. این صفحات مقداری جابه‌جایی‌های سطحی نیز دارند. ناحیه حفره‌ای پراکنده شده زمینی بر این دلالت دارد که حرکات صفحات سطحی یک فرآیند گسترده سیاره‌ای نبوده‌اند. در صورتی‌که ، بر روی زمین این چنین بوده است.

تاریخ اولیه زهره (دیرتر از چهار میلیارد سال قبل) بایستی از تاریخ زمین پیروی کرده باشد،

 زیرا این دو سیاره ، چگالی ، جرم و اندازه‌های مشابهی دارند. حدس می‌زنیم که زهره در

حدود 4.6 میلیارد سال قبل با سایر سیارات خاکی شکل گرفته باشد. لایه‌های داخلی زهره ،

 همانطور که برای زمین اتفاق افتاده است، به سبب گرمای داخلی تشکیل شده‌اند.

رصد زهره

فضاپیماها توانسته‌اند با استفاده از رادار ، نقشه 98 درصد سطح سیاره زهره را ترسیم کنند.

روی هم رفته ، سطح زهره صافتر از سطح زمین است و صحراهای داغ و دشتهای وسیع

 آتشفشانی حدود دو سوم سیاره را پوشانده‌اند. نواحی فلاتی متعددی نیز به ارتفاع چند

 کیلومتر در دشتها وجود دارند. ناحیه کوهستانی ماکسول مونته با ارتفاعی حدود 11

 کیلومتر (6.8 مایل) بیش از حد متوسط ارتفاع ، مرتفعترین نقطه سیاره زهره است.

 آتشفشانها در تمام سطح سیاره پراکنده شده‌اند که وسعت بعضیها به 160 کیلومتر

(10 مایل) می‌رسد.

سیاره‌ای نه چندان مسطح ارتفاع بعضی کوههای زهره بیشتر از کوه اورست، بلندترین کوه زمین است.

اگر از بالای قطب شمال نگاه کنیم خواهیم دید که اکثر سیارات و قمرهای منظومه شمسی به دور محور خود چرخیده و در جهت عکس عقربه‌های ساعت به دور خورشید در حال گردشند. اما جهت چرخش سیاره زهره برخلاف سایر سیارات ، در جهت عقربه‌های ساعت است. دلیل قطعی این امر هنوز مشخص نیست، اما به نظر بعضی ستاره شناسان جهت چرخش سیاره زهره نیز زمانی مانند سایر

سیارات بوده ، اما بر اثر تصادم با یک سیاره یا سیارک دیگر ، این جهت معکوس شده است.

روند شبیه سازی سایر سیارات به زمین ، زمین سازی نامیده می‌شود. به نظر بعضی

دانشمندان این روند می‌تواند با کاشت هاگهای گیاهی در جو سیاره زهره شروع شود.

در مورد اینکه یک موجود زمینی بتواند در دمای سیاره زهره زنده بماند تردید وجود دارد.

ولی فرض بر این است که هاگهای دی‌اکسید کربن موجود در جو زهره را جذب کرده، از طریق

فتوسنتز اکسیژن آزاد خواهند کرد. این کار منجر به زنجیره‌ای از حوادث شده و احتمالاً شرایط

حیاتی مناسبتری از آنچه که ما از آن مطلع هستیم بوجود خواهد آورد.

 

زمین ، سومین سیاره نزدیک به خورشید و بزرگترین سیاره در میان سیارات درونی است

. ساختار درونی زمین مثل سایر سیارات درونی از یک هسته داخلی و یک هسته خارجی

به همراه لایه‌های مذاب و نیمه مذاب و سنگی جامد تشکیل یافته است. هسته داخلی فلزی

 و جامد بوده و توسط هسته خارجی که فلزی و مذاب است، احاطه شده است.

فاصله متوسط از خورشید 60.149 کیلومتر قطر استوا 12756 کیلومتر مدت حرکت وضعی 93.23 ساعت مدت حرکت انتقالی 26.365 روز سرعت حرکت انتقالی 79.29 کیلومتر در ثانیه دمای سطحی 55 تا 70 درجه سانتیگراد جرم (زمین = 1) 00.1 چگالی متوسط (آب = 1) 52.5 جاذبه (زمین = 1) 1 تعداد قمر 1

زمین شرایط بسیار منحصر بفردی دارد. هیچکدام از سیارات دیگر آب مایع و جو پر اکسیژن نداشته و حیات در آنها وجود ندارد. تکامل تدریجی زمین که 4.5 میلیارد سال طول کشیده است، همچنان بطور طبیعی و نیز بر اثر فعالیتهای انسان ادامه خواهد داشت. همچنین چگالی زمین از تمام سیارات دیگر بیشتر است.

زمین در آغاز شکل گیری

در اوایل پیدایش منظومه شمسی ، ذرات ریز غبار موجود در قرص خورشید که عمدتا از گاز و غبار تشکیل شده بود، پس از برخورد به هم چسبیده و اجسام بزرگ و بزرگتری را بوجود آوردند. بدین ترتیب چهار سیاره درونی از این ذرات شکل گرفتند.

4.5 میلیارد پیش ، زمین دارای سطحی داغ ، قرمز و نیمه مذاب بود. پس از گذشت میلیونها سال ، سطح زمین شروع به سرد شدن نمود و پوسته جامدی ، به دور زمین بوجود آمد. گازهای داغ و

 مواد مذاب از لایه‌های زیرین و از طریق دهانه‌های آتشفشانی بیرون زده و جو ضخیم زمین

 را بوجود آوردند. در همین مدت شهاب سنگهای زیادی به سطح زمین خوردند و هزاران

گودال شهاب سنگی را در سطح زمین بوجود آورد. و مقدار زیادی غبار به جو زمین اضافه

کردند.

پس از یک میلیارد سال ، زمین به اندازه کافی سرد شده بود تا بخار آب موجود در جو

 متراکم شده و قطرات آب را بوجود آورد. این قطرات آب میلیونها سال به شکل باران شدید

 به سطح زمین افتاده ، باعث پاک شدن جو زمین و بوجود آمدن اقیانوس شدند. کره زمین

 به تدریج به شکل کنونی درآمده است.

زمین در آغاز شکل گیری با سرد شدن زمین ، شرایط لازم برای پیدایش حیات در آن فراهم شدند.

نحوه پیدایش و تکامل زمین

زمین در بدو پیدایش بصورت کره‌ای از مواد بسیار داغ و نیمه مذاب بوده که به تدریج عناصر سنگین‌تر ته‌نشین شده و هسته فلزی را به وجود آوردند ، و در عین حال عناصر سبکتر به سطوح فوقانی آمده و جبه و پوسته را تشکیل دادند. پس از گذشت میلیاردها سال زمین سرد شد، سطح زمین جامد گشت، جو زمین شکل گرفت، و اقیانوسها بوجود آمدند. تکامل زمین هنوز ادامه دارد. پوسته زمین توسط فورانهای آتشفشانی در کف اقیانوسها نوسازی شده و دائما بر اثر زمین لرزه‌ها و حرکتهای قاره‌ای در حال تغییر و تحول است. تناسب گازهای مختلف در جو زمین نیز بر اثر دخالتهای انسان به آرامی در حال تغییر است.

مشخصات زمین

زمین سیاره‌ای است منحصر بفرد ، دارای آب مایع و جوی که قسمت اعظم آن از

نیتروژن و اکسیژن تشکیل شده که تداوم حیات را ممکن می‌سازند. در منظومه شمسی

، زمین پنجمین سیاره از لحاظ بزرگی و سومین سیاره نزدیک به خورشید است. چگالی

 زمین از تمامی سیارات بیشتر است.

زمین در منظومه شمسی دو نوع حرکت ، وضعی و انتقالی دارد. در حرکت وضعی زمین

 در یک شبانه روز به دور خودش می‌چرخد و در حرکت انتقالی در یک سال مداری بیضی

 شکل حول خورشید را طی می‌کند (مدار زمین).

کره مغناطیسی

با چرخش زمین به دور خودش ، چرخه‌هایی در هسته خارجی آن که از آهن مذاب تشکیل شده بوجود آمده ، جریانهای الکتریکی تولید می‌کنند. این جریانها باعث ایجاد یک میدان مغناطیسی در فضای اطراف زمین شده و پوششی محافظ در اطراف آن ایجاد می‌کنند (کمربند تشعشعی زمین). این میدان که کره مغناطیسی نامیده می‌شود، زمین را در برابر جریانهای سریع ذرات باردار بادهای خورشیدی محافظت می‌کند.

بعضی از این ذرات در دو نقطه میدان مغناطیسی به نام کمربندهای «وان آلن»

 به دام می‌افتد. کره مغناطیسی بیشتر بادهای خورشیدی را از زمین دور می‌کند،

 اما جریانهای ذرات باد خورشیدی آنقدر قوی هستند که قسمت جلویی کره

مغناطیسی را مسطح نموده و باعث کشیدگی عقب آن می‌شوند.

آینده زمین

از آنجا که حیات در زمین) وابسته به خورشید است، آینده کره زمین نیز به آینده خورشید وابسته خواهد بود. حدود 5 میلیارد سال دیگر ذخایر انرژی خورشید تمام شده و خورشید به یک غول سرخ تبدیل می‌شود و افزایش حجم می‌دهد. گرمای شدید حاصل از افزایش حجم باعث آب شدن یخ مناطق قطبی و بالا آمدن آب اقیانوس می‌شود. سپس جو زمین شروع به تبخیر می‌کند و گیاهان خشک آتش می‌گیرند. در چنین شرایطی امکان حیات در زمین کلا از بین می‌رود.

انتظار نجومی

شاید انسان در آینده بتواند قبل از وقوع فاجعه‌های فوق زمین را به جایی دورتر از خورشید منتقل کند.

شاید امکانات آینده ، انسانهای آن زمان به سیاره قابل سکونت دیگری

 کوچ کنند.

شاید بشر بتواند مانع از وقوع فاجعه‌های فوق در خورشید و زمین

 شود.

باید پنج میلیارد سال انتظار کشید.

 

سیاره بهرام یا مریخ

بهرام یا مریخ چهارمین سیاره دور از خورشید در سامانه خورشیدی ماست. جو بهرام

 سرخ‌فام است و در آسمان شب از زمین نیز سرخی آن دیده می‌شود. کره بهرام

 دو ماه کوچک به نام‌های فوبوس و دِیموس دارد که ریخت ظاهری بهم‌ریخته و عجیبی دارند.

این دو ماه احتمالاً شهابسنگ‌هایی هستند که در مدار بهرام گیر افتاده‌اند.

بهرام، سیاره سرخ فام منظومه شمسی، نصف زمین قطر دارد و مساحت سطح آن برابر

 با مساحت خشکی‌های روی زمین است. درست مانند زمین، یخ‌های قطبی، دره‌های

 عمیق، کوه، غبار، طوفان و فصل دارد. در دشت‌های آن مانند ماه، گودال‌های برخوردی

حاصل برخورد سنگ‌های آسمانی دیده می‌شود. با وجود اندازه کوچکش، بلندترین کوه و

بزرگ‌ترین دره منظومه شمسی در این سیاره پیدا شده‌است.

جوّ زمین شامل ۷۷ درصد نیتروژن و ۲۱ درصد اکسیژن است. درحالی که در جو مریخ ۹۵ درصد

دی اکسید کربن و فقط ۲۰ درصد اکسیژن وجود دارد. جو سیاره سرخ بسیار رقیق است، به

 طوری که برسطح سیاره فشار جوی معادل یک صدم فشار جو زمین در سطح دریاست. علاوه

بر این جو مریخ محافظ خوبی در برابر تابش‌های مرگبار فضایی نیست.

به دلیل رقیق بودن «هوای» مریخ، دمای هوا به سرعت تغییر می‌کند. مثلاً فقط لحظاتی پس

 از طلوع خورشید دما در سطح بیش از ۲۰ افزایش می‌یابد. جالب تر آنکه در هر لحظه دمایی که

 پای شما احساس می‌کند (هوای نزدیک سطح) با دمای هوای اطراف سر شما ممکن است

تا ۲۰ درجه اختلاف داشته باشد. به این ترتیب اگر روی استوای مریخ باشید، دمای سطح

۲۰ درجه سلیسیوس و دمای اطراف سر شما صفر درجه‌است.

مریخ. نام ستارهٔفلک پنجم از ستاره‌های خنس و آن را بهرام نیز گویند، منحوس و دال بر جنگ

و خصومت و خونریزی و ظلم است. (منتهی الارب). کوکبی است از جملهٔسبعهٔسیاره و در آسمان

 پنجم است. (برهان). ستاره‌ای است از خنس، گویند سبب تسمیهٔآن سرعت سیرش است

و برخی گویند بسبب رنگ زرد و سرخ آن است که شبیه مرداسنج (مردار سنگ) باشد.

(از اقرب الموارد). چهارم کوکب سیار در عالم شمسی که بهرام نیز گویند و به اعتقاد

بطلمیوس کوکب

 سیاری که در آسمان پنجم واقع شده‌است. (ناظم الاطباء). از کواکب سبعهٔسیاره‌است

و مأخوذ از مرخ و آن درختی است که از چوب آن آتش‌زنه سازند و سبب تسمیهٔآن تشبیه

به آتش است از نظر سرخی، و گویند مریخ در لغت عبارت از تیر بدون پر است که در حرکت

خود پیچ و تاب میخورد و ستارهٔمذکور نیز بسبب به چپ و راست رفتن در حرکت بدین نام

خوانده شده مریخ در فلک پنجم است و فاصلهٔآن از زمین سه هزار هزار و نهصد هزار و

 دوازده هزار و هشتصد و شصت و شش میل است. (از صبح الاعشی ج ۲). از کلدانی مَرداخ،

 و شاید اصل مرداخ نیز فارسی باشد، یا فارسی و کلدانی از مرد (رجل) و آک به‌معنی اسب

 به فارسی یا به کلدانی. یکی از پیکرهایی که یونانیان باستان برای مریخ می‌پنداشتند اسب بود،

 و واژه مارس از همین مریخ آمده‌است یعنی مرداخ و مرداس نامی است که به پدر ضحاک میداده‌اند

 و این نام در میان عرب بسیار است.

نام‌های دیگر بهرام در زبان عربی: مریخ، بِخون. کوکب القاهر. غضبان. حصار. ترک فلک. (دهار).

 ترک معربد. نحس اصغر. خانس. خنس. سیارة. کانسر. (دهار). در کتاب‌های قدیمی فارسی

 آن را فلک شحنهٔپنجم و سایس رواق پنجم نیز نامیده‌اند. برگرفته از لغت نامه دهخدا

 

 

مشتری یا برجیس

تصویری که فضاپیمای کاسینی از مشتری گرفته است. این تصویر دقیق‌ترین عکسی است

که تاکنون از مشتری تهیه شده است.

معمولا مشتری چهارمین شی درخشان آسمان می‌باشد (بعد از خورشید، ماه و زهره)

اگرچه بعضی اوقات مریخ درخشان‌تر به‌نظر می‌آید.

جرم مشتری ۲٫۵ بار از مجموع جرم سیارات منظومه شمسی بیش‌تر است.

 جرم مشتری ۳۱۸ بار بیش‌تر از جرم زمین است. قطر آن ۱۱ برابر قطر زمین است.

 مشتری می‌تواند ۱۳۰۰ زمین را درخود جای دهد. میانگین فاصله آن از خورشید

 در حدود ۷۷۸ میلیون و ۵۰۰ هزار کیلومتر می‌باشد یعنی بیشتر از ۵ برابر فاصله زمین

 از خورشید. ستاره‌شناسان با تلسکوپ‌های مستقر در زمین و ماهواره‌هائی که در مدار زمین

 می گردند به مطالعه مشتری می پردازند. ایالات متحده تا کنون ۶ فضاپیمای بدون

 سرنشین را به مشتری فرستاده است. در ژوئیه ۱۹۹۴، هنگامی که ۲۱ تکه از

 دنباله دار شومیکر-لوی ۹ با اتمسفر مشتری برخورد نمود ستاره‌شناسان شاهد

 رویدادی بسیار تماشائی بودند. این برخورد باعث انفجارهای مهیبی شد که بعضی

 از آن‌ها قطری بزرگتر از قطر زمین داشت.

 خصوصیات فیزیکی

مشتری گوی غول پیکری از مخلوط گاز و مایع است و احتمالا مقداری سطح جامد دارد.

سطح سیاره از ابرهای ضخیم زرد، قرمز، قهوه‌ای و سفید رنگ پوشیده شده است.

مناطق روشن رنگی «ناحیه» و قسمتهای تاریک تر «کمربند» نامیده می‌شوند. کمربندها

و ناحیه‌ها به موازات استوای سیاره قرار دارند.

 مدارو چرخش

مشتری در یک مدار کمی بیضی شکل یک دور به دور خورشید می‌زند که ۱۲ سال زمینی

طول می‌کشد. همچنان که سیاره به دور خورشید می گردد، به دور محور فرضی خود

نیز می گردد. چرخش مشتری به دور خود سریع‌تر از هر سیاره دیگری است. چرخش مشتری

 به دورخود ۹ ساعت و ۵۶ دقیقه به طول می انجامد (مقایسه کنید با چرخش ۲۴ ساعته

زمین به دور خود.) دانشمندان نمی‌توانند به طور مستقیم سرعت گردش داخلی سیارات

 گازی شکل را اندازه‌گیری کنند و به طور غیر مستقیم اندازه گیری می کنند. ابتدا سرعت

متوسط چرخش ابرهای قابل مشاهده را اندازه‌گیری می‌نمایند. مشتری به قدر کافی

 امواج رادیویی ارسال می‌کند که به وسیله رادیو تلسکوپ‌های زمینی دریافت گردد.

 در حال حاضر دانشمندان از اندازه امواج برای محاسبه سرعت جرخش مشتری استفاده

 می نمایند. قدرت امواج تحت تاثیر میدان مغناطیسی سیاره در یک الگوی ۹ ساعت

و ۵۶ دقیقه‌ای که تکرار می گردد تغییر می نماید زیرا سرچشمه میدان مغناطیسی

هسته سیاره می‌باشد. این تغییرات نشان دهنده میزان سرعت جرخش داخلی

 سیاره می‌باشد. جرخش سریع مشتری باعث برآمدگی در استوا و پخی در قطب‌های

 آن می شود. قطر استوا ۷ درصد بیشتر از قطر قطب‌ها می‌باشد.

 جرم و چگالی

مشتری از هر سیاره دیگری در منظومه شمسی سنگین‌تر است. جرم آن ۳۱۸ بار

بیش تر از زمین می‌باشد ولی با وجود جرم زیاد، نسبتا دارای چگالی کمی می‌باشد.

 متوسط چگالی آن ۱٫۳ گرم در سانتیمترمکعب می‌باشد یعنی اندکی بیشتر از چگالی آب.

 چگالی مشتری در حدود یک چهارم چگالی زمین می‌باشد زیرا سیاره به صورت عمده از

عناصر سبک هیدروژن و هلیوم تشکیل شده است. از سوی دیگر زمین عمدتا از عناصر سنگین

 آهنی و سنگی تشکیل شده است. عناصر شیمیائی سازنده مشتری بیش تر شبیه خورشید

 می‌باشد تا زمین. احتمالا مشتری دارای هسته‌ای از عناصر سنگین می‌باشد. هسته احتمالا

 ترکیبی مشابه هسته زمین اما ۲۰ تا ۳۰ برابر سنگین‌تر می‌باشد.

نیروی جاذبه در سطح سیاره ۲٫۴ برابر بیش تر از سطح زمین می‌باشد. یعنی شئی که روی

 زمین ۱۰۰ کیلو گرم وزن دارد، در روی مشتری وزنی برابر با ۲۴۰ کیلو خواهد داشت. جو مشتری

 تشکیل شده است از ۸۶ درصد هیدروژن ۱۴ درصد هلیوم و مقدار ناچیزی متان، آمونیاک،

 فسفین، آب، استلین، اتان، ژرمانیوم و مونو اکسید کربن. درصد هیدروژن بر پایه تعداد

مولکول‌های موجود در جو می‌باشد تا جرم کلی آنها.

این سیاره از لایه های رنگی از ابرها در ارتفاعات مختلف تشکیل شده است. مرتفع ترین

 ابرهای سفید از کریستال‌های منجمد آمونیاک تشکیل شده‌اند. قسمتهای تاریک‌تر و ابرهای

کم ارتفاع‌تر در کمربندها واقع شده‌اند. پایین ترین سطحی را که می توان مشاهده کرد ابرهای آبی

رنگ تشکیل داده‌اند. دانشمندان انتظار کشف ابرهای آب‌دار را در ۷۰ کیلومتری سطح زیرین

 ابرهای آمونیاکی دارند. هر چند که تاکنون چنین سطحی کشف نشده است.

 لکه بزرگ سرخ

بارزترین جلوه سطح مشتری لکه بزرگ سرخ آن می‌باشد که توده گاز جرخانی است که

 شباهت به گردباد دارد. قطر این لکه سه برابر قطر زمین است. رنگ لکه معمولا از قرمز آجری

 به قهوه‌ای کمرنگ تغییر می‌کند و گاه این لکه کاملا محو می گردد. رنگ آن احتمالا ناشی

 از مقدار کم فسفر و گوگرد در کریستال‌های آمونیاک می‌باشد. سرعت چرخش لکه در لبه آن

 در حدود ۳۶۰ کیلومتر در ساعت است. این لکه در فاصله یکسانی از استوا به آرامی از شرق

 به غرب حرکت می کند. ناحیه‌ها و کمربندها و لکه بزرگ بسیار پایدار و مشابه سیستم چرخش

 زمین می‌باشد. از زمانی که منجمان در سال ۱۶۰۰ از تلسکوپ برای مشاهده استفاده

نموده‌اند این خصوصیات تغییرات چندانی نداده‌اند.

دما

دمای هوا در ابرهای بالائی مشتری در حدود ۱۴۵- درجه سانتی‌گراد می‌باشد. اندازه‌گیری‌ها

نشان می دهد که دمای مشتری با افزایش عمق در زیر ابرها افزایش می‌یابد. دمای هوا در

 سطحی که فشار اتمسفر ۱۰ برابر زمین می‌باشد، به ۲۱ درجه سانتی‌گراد می رسد.

 دانشمندان فکر می‌کنند که اگر مشتری دارای گونه‌ای از حیات باشد، حیات در این سطح

ساکن خواهد بود، چنین حیاتی در گاز خواهد بود زیرا در این سطح هیچ قسمت جامدی

وجود ندارد. دانشمندان تا کنون هیچ مدرکی از حیات برروی مشتری نیافته اند. نزدیک مرکز

 سیاره دما بسیار بیشتر می‌باشد. دمای هسته در حدود ۲۴ هزار درجه، یعنی داغ‌تر از

 سطح خورشید می‌باشد. ستاره‌شناسان عقیده دارند که خورشید، سیارات و دیگر

 اجسام منظومه شمسی از چرخش ابرهائی از گاز و غبار شکل گرفته اند. جاذبه گازی

و ذرات غبار آنها را به صورت ابرهای ضخیم گوی مانند از مواد در آورد در حدود

 ۴،۵ میلیارد سال پیش مواد به هم فشرده شدند تا اجسام متعدد منظومه شمسی

 به وجود آمدند. فشردگی مواد تولید حرارت نمود. حرارت بسیاری هنگامی که مشتری

 شکل گرفت تولید شد.

 میدان مغناطیسی

مشتری نیز همانند زمین و اکثر سیارات، مانند یک آهنربای بزرگ عمل می کند.

 میدان مغناطیسی مشتری ۱۴ بار قوی‌تر از زمین می‌باشد. بر طبق اندازه‌گیری‌های

گرفته شده توسط فضاپیماها، میدان معناطیسی مشتری قوی‌ترین در منظومه شمسی

 میباشد (به جز لکه‌های خورشیدی و ناحیه های کوچکی از سطح خورشید). دانشمندان

 به طور کامل از چگونگی تولید میدان مغناطیسی مطلع نیستند هر چند که احتمال می

 دهند که حرکت هیدروژن فلزی داخل هسته سیاره تولید میدان می نماید. میدان مغناطیسی

 مشتری بسیار قوی تر از میدان مغناطیسی زمین می‌باشد زیرا مشتری بسیار بزرگ

 تر و با سرعت بیشتری به دور خود می گردد. میدان مغناطیسی مشتری الکترون‌ها و

 پروتون‌ها و دیگر ذرات دارای بار الکتریکی را در کمربند رادیواکتیو که در اطراف سیاره قراردارد

 به دام می اندازد. این ذرات بسیار قدرتمند می‌باشند به طوری که می توانند به ابزارهای

فضاپیماهایی که نزدیک سیاره شده اند آسیب برساند. در داخل ناحیه ای از فضا که مگنتوسفر

 نامیده می شود میدان مغناطیسی مشتری همانند یک زره عمل می کند. این زره سیاره

 را از بادهای خورشیدی و ذرات پر انرژی متوالی که از خورشید می آیند محافظت می نماید.

 اغلب این ذرات الکترونها و پروتونهائی هستند که با سرعت ۵۰۰ کیلومتر در ثانیه حرکت می کنند.

 میدان، ذرات الکتریکی باردار شده را در کمربند رادیواکتیو به دام می اندازد مرکز تله مگنتوسفر

 نزدیک قطبهای میدان مغناطیسی می‌باشد. در آن قسمت از سیاره که از خورشید

دور می‌باشد مگنتوسفر به صورت دنباله‌ای عظیم در فضا کشیده می شود که دنباله مگنتو

نامیده می شود. طول این دنباله ۷۰۰ میلیون کیلومتر می‌باشد. امواج رادیویی که از

 مشتری به رادیو تلسکوپهای زمینی می رسند دو نوع می باشند فورانهای انرژی و

تششعات پی در پی. فورانهای قوی هنگامی رخ می دهند که آیو، نزدیک ترین قمر مشتری

 و چهارمین آنها از میان مرکز مغناطیسی سیاره عبور می نماید تششعات پی در پی از

سطح مشتری و همجنین ذرات پر انرژی کمربند رادیواکتیو مشتری می آیند.

 قمرها

مشتری حداقل دارای ۶۳ قمر است که ۱۶ قمر آن قطری بیش از ۱۰ کیلومتر دارند.

چهار قمر از بزرگترین قمرهای مشتری به ترتیب فاصله از این سیاره عبارتند از:

 آیو، اروپا، گانیمد و کالیستو. این چهار قمر را قمرهای گالیله‌ای می‌نامند زیرا ستاره‌شناس

 ایتالیایی گالیله آنها را در سال ۱۶۱۰ به وسیله اولین تلسکوپ کشف کرد. آیو دارای

 آتشفشانهای فعال بسیاری می‌باشد. هر فوران گازی آن دارای گوگرد می‌باشد. رنگ

زرد نارنجی سطح آیو احتمالا از مقدار بسیار زیاد گوگرد جامد که در سطح سیاره انباشته

شده می‌باشد. اروپا کوچکترین قمر گالیله‌ای می‌باشد با قطری برابر با ۳ هزار و ۱۳۰ کیلومتر.

 اروپا دارای سطحی از یخ صاف و ترک خورده می‌باشد.

بزرگترین ماه گالیله‌ای گانیمد با قطری برابر با ۵۲۶۸ کیلومتر است. گانیمد بزرگتر از سیاره

 تیر می‌باشد. کالیستو با قطری برابر با ۴۸۰۶ کیلومتر اندکی کوچکتر از تیر می‌باشد.

 به نظر می‌آید کالیستو و گانیمند از یخ و اندکی مواد سنگی ساخته شده باشند.

 هر دو قمر دارای دهانه‌های بسیاری می‌باشند. بقیه قمرهای مشتری بسیار کوجکتر

 از قمرهای گالیله‌ای هستند. امالیتا و هیمالایا دو قمر بزرگ بعدی می‌باشند. امالیتا

به شکل سیب زمینی می‌باشد با قطری برابر با ۲۶۲ کیلومتر. قطر هیمالیا برابر با ۱۷۰ کیلومتر

 می‌باشد. بیشتر ماههای باقیمانده مشتری با تلسکوپ‌های بزرگ زمینی کشف شده‌اند.

 دانشمندان متیس و اداریستا را در سال ۱۹۷۹ با مطالعه عکسهائی که فضاپیمای ویجر

 گرفته بود کشف کردند.

 حلقه ها

مشتری دارای سه حلقه باریک در اطراف استوای خود می‌باشد. این حلقه‌ها بسیار کم‌نورتر

 از حلقه‌های زحل می باشند. به نظر می‌آید حلقه‌های مشتری عمدتا از ذرات ریز غبار

 ساخته شده باشند. حلقه اصلی درحدود ۳۰ کیلومتر ضخامت و بیش‌تر از ۶۴۰۰ کیلومتر

عرض دارد. مدار امالیتا درون حلقه قرار می‌گیرد.

برخورد دنباله دار شومیکر-لوی ۹

در مارس ۱۹۹۳ سه ستاره‌شناس به نام های یوجین شومیکر، کارولین شومیکر و

 دیوید اچ لوی یک دنباله‌دار را نزدیک مشتری کشف نمودند. این دنباله‌دار بعدها

شومیکر-لوی ۹ نام گرفت. به علت جاذبه مشتری دنباله‌دار به سوی مشتری کشیده شد.

 هنگامی که دنباله‌دار کشف شد به ۲۱ تکه شکسته شده بود احتمالا هنگامی که به

سیاره نزدیک شده بود در اثر جادبه سیاره متلاشی شده بود محاسبات بر مبنای مکان و

 سرعت دنباله دار نشان داد که در ژوئیه ۱۹۹۴ تکه‌های دنباله‌دار با اتمسفر مشتری برخورد

 خواهند نمود. دانشمندان امیدوار بودند که اطلاعات زیادی از اثرات برخورد دنباله‌دار و

 سیاره به دست بیاورد. ستاره‌شناسان تلسکوپهای بزرگ و مهم روی زمین را در تاریخ

 پیش بینی شده به سوی مشتری نشانه روی کردند. دانشمندان همچنین مشتری

 را به وسیله تلسکوپ قذرتمند هابل و فضاپیمای گالیله که در راه خود به سوی مشتری بود

 مشاهده می نمودند. تکه ها به پشت مشتری که از زمین و تلسکوپ هابل قابل

 مشاهده نبود برخورد نمود اما چرخش مشتری باعث می‌شد که بعد از نیم ساعت

 اثر برخورد قابل مشاهد باشد

 

کیوان یا زحل

 

کیوان یا زُحَل، پس از مشتری، دومین سیاره‌ بزرگ منظومه شمسی ماست

 و ششمین سیاره دور از خورشید می‌‌باشد. کیوان یک گلوله گازی غول‌پیکر است

و چگالی‌اش آن اندازه کم است که اگر در آب بیفتد روی آب می‌‌ماند! یک روز کامل

 در کیوان برابر ۱۰ ساعت و ۳۹ دقیقه در زمین می‌‌باشد و بر خلاف آن طول مدت سال آن

 برابر ۲۹٫۵ برابر سال زمینی می‌‌باشد. از آنجایی که مدار استوایی کیوان تقریبآ همانند

زمین در ۲۷ درجه می‌‌باشد ازاینرو تغییرات زاویه سیاره نسبت به خورشید شبیه به زمین

 می‌‌باشد و در این سیاره نیز همان چهار فصل مشاهده می‌شود. جرم سیاره کیوان

 همانند مشتری از گاز می‌‌باشد و بیشترین گازی که در جو آن سیاره موجود است

هیدروژن می‌‌باشد و کمی هم هلیوم و متان. جرم حجمی سیاره کیوان از آب کمتر

 می‌‌باشد و از این بابت در نوع خود در میان دیگر سیارات سامانه خورشیدی یگانه می‌‌باشد.

به علت سرعت حرکت کیوان به دور خود در قطب‌های آن نوعی حالت تخطی مشاهده می‌شود.

در آسمان شب زمین، کیوان به دلیل اندازه بزرگ , دارای جوی درخشان است. زیبایی

آسمان کیوان به خاطر نوارهای روشن حلقه‌های اطراف آن و نیز به خاطر قمرهای زیادش است.

کیوان از جنبه‌های زیادی شبیه مشتری است، جز اینکه در اطراف آن چندین حلقه شگفت

 انگیز وجود دارد. جرم کیوان، صد بار بیش از جرم زمین است.

 حرکت کیوان

کیوان با نیم قطر اطول ۹٫۵۳۹AV و دوره تناوب گردش نجومی ۲۹٫۴۵۸ سال، در مداری با

خروج از مرکز ۵۵۷٪ که با دایرِة البروج زاویه ۴۹٫۲ درجه می‌سازد، می‌گردد.

از روی زمین قطر زاویه‌ای زحل در نقطه مقابله حدود ۲۰ دقیقه است. مانند مشتری، زحل

 دارای جو غلیط پر از ابری است که به صورت جزئی می‌چرخد. از مشاهدات انتقالات دوپلری

 در عرض سیاره و با زمان بندی دقیق علامتهای جوی، دوره تناوب چرخش نجومی آن،

در نزدیک استوایش ۱۰ ساعت و ۱۴ دقیقه و در عرضهای جفرافیایی بالا

۱۰ ساعت و ۳۸ دقیقه محاسبه شده است. در اینجا هم مجدداً چرخش جزئی مشابه

مشتری داریم. استوای زحل به اندازه ۲۶ درجه و ۴۵ دقیقه با صفحه مداری آن زاویه می‌سازد،

بطوری که قطبهای سیاره در فاصله‌های زمانی حدود ۱۵ سال یک بار سمت زمین

 متمایل می‌شوند. چرخش باعث پخی زیاد (۹۶٪) زحل می‌گردد، بطوریکه شعاعهای

 قطبی و استوایی به نسبت ۱۰/۹ هستند.

مشخصات فیزیکی کیوان

کیوان شباهت قابل توجهی با مشتری دارد، ولی کمی کوچک‌تر است و جرم آن کمتر از

جرم مشتری (۹۵M). کیوان کمترین چگالی حجمی را نسبت به سایر سیارات دارد. ساختار

جو کیوان با کمربندهایی که به موازات استوا امتداد دارند، مشابه است. آشفتگیهای کمربندهای

 کیوان خیلی کمتر (تاکنون از روی زمین فقط ۱۰ لکه مشاهده شده‌اند) از مشتری است.

 جو کیوان احتمالاً ترکیب خیلی مشابه‌ای با جو مشتری دارد. تاکنون متان (CH۴)، آمونیاک

 (NH۳)، اتان (C۲H۶)، فسفین (PH۳)، استیلن (C۲H۲)، متیل استیل (C۳H۴)، پروپان (C۳H۸) و هیدروژن مولکولی (H۲) آشکار شده است.

ابرهای کیوان خیلی کمرنگ تر از ابرهای مشتری به نظر می‌رسند.ابرهای مشتری اغلب به

 رنگ زرد کم رنگ و نارنجی هستند، به این دلیل که دما در کیوان کمتر از مشتری است،

ابرهای کیوان در لایه پایین تر جوش قرار می‌گیرند. درون کیوان احتمالاً ترکیب مشتری را دارد.

 تخمینهای نظری مقادیر حدود ۷۴٪ هیدروژن، ۲۴٪ هلیوم، ٪۲ عناصر سنگین تر را پیشنهاد می‌کند

. این ترکیب تقریباً مشابه ترکیبات خورشید است. کیوان ممکن است یک هسته سنگین

 کوچک به قطر ۲۰ هزار کیلومتر و جرمی معادل ۲۰Mφ را داشته باشد.

 مشخصات کیوان

فاصله متوسط از خورشید ۱/۴۳ میلیارد کیلومتر

قطر استوا ۱۲۰۵۳۶ کیلومتر

مدت حرکت وضعی ۱۰/۲۳ ساعت

مدت حرکت انتقالی ۲۹/۴۶ سال زمینی

سرعت مداری ۹/۶۴ کیلومتر در ثانیه

دمای ابر فوقانی ۱۸۰- درجه سانتیگراد

جرم (زمین=۱) ۹۵/۱۸

چگالی متوسط (آب=۱) ۰/۶۹

جاذبه(زمین=۱) ۰/۹۳

تعداد قمر ۲۱

 ماهک‌های کیوان

به دلیل محدودیت‌های فناورانه تا سال ۲۰۰۰ میلادی دانشمندان معتقد بودند که کیوان تنها

چهار ماهک (قمر) دارد اما بعدها آشکار شد که تعداد ماهکهای کیوان می‌تواند از ۲۰ و حتی

 ۳۰ هم بیشتر باشد. ماهک‌های کیوان که به مانند خانواده آن می‌‌باشند هر ساله رو به

 افزایش است. در سال ۲۰۰۰ ستاره شناسان دوازده ماهک کوچک را به گرد کیوان کشف

کردند که این به طور موقت کیوان را از نظر شمار ماهک‌ها در جایگاه نخست قرار داد. اما

 یافته‌های تازه از سوی شپرد و همکارانش باعث شد تا مشتری در این مورد در رده‌ای جلوتر

 از کیوان باشد. البته ممکن است ماهک‌های بیشتری گرد کیوان در گردش باشند که فاصله

 زیاد کیوان از ما تشخیص آنها را برای دانشمندان مشکل می‌‌سازد.

۲۰ قمر تاکنون برای کیوان شناسایی شده‌اند، که ۱۳ قمر از زمین و هفت قمر دیگر به‌وسیله

کاوشگرهای فضایی کشف شده‌اند. قمرهای کوچک کیوان به شکل سیب زمینی بوده و

 شکلهای نامنظمی دارند. احتمال می‌رود که قمرهای کوچک‌تر دیگری نیز کشف شوند. سطح

بسیاری از قمرها پوشیده از گودالهای شهابسنگی است. در سطح میماس، یکی از قمرهای

 کوچک کیوان، گودالی بزرگ به نام هرشل وجود دارد که ۱۳۰ کیلومتر (۸۱ مایل) وسعت داشته

 و یک سوم این قمر را پوشانده است.

کیوان دارای بیشترین قمر در بین سیارات منظومه شمسی است. دانشمند هلندی،

 کریستین هوینگس (۹۵ – ۱۶۲۹)، در سال ۱۶۵۵ اولین قمر زحل را کشف کرد. تیتان

از لحاظ بزرگی دومین ماهک و یکی از سه ماهکی است که در منظومه شمسی دارای

جو هستند. تصور می‌شود که قسمت اعظم آن ازسنگ و بقیه از یخ تشکیل شده باشد.

 جوی که دائما سطح تیتان را پوشانده است، حاوی نیتروژن و سایر مواد شیمیایی است.

تیتان به مانند ستاره‌ای کوچک از قدر ۸٫۳ گرد کیوان می‌گردد، تیتان را می‌توان به آسانی

با یک اختربین (تلسکوپ) کوچک ۴ اینچی رصد کرد. تیتان هر ۱۶ روز یک بار گرد کیوان

 می‌گردد و برای یافتن آن کافی است اختربین (تلسکوپ) را به سمت کیوان نشانه روید

 و در فاصله ۲ دقیقه‌ قوسی این سیاره به دنباله ستاره‌ای از قدر ۸٫۳ باشید.

اختر شناسان به تازگی قمر جدیدی از سیاره زحل را شناسایی کرده‌اند که بسیار کوچک

 است (حدودآ ۲ کیلومتر). در این صورت تعداد قمرهای زحل به ۲۱ قمر تغییر می‌کند.

 حلقه‌های کیوان

تصویر حلقه‌های کیوان

حلقه‌ها یا کمربندهای کیوان در فاصله ۱۱۲۰۰ کیلومتری آن جای گرفته‌اند. حلقه‌های

 کیوان از تکه‌های یخ و همچنین تکه‌های سنگ و غبار تشکیل شده‌اند برخی به اندازه

 یک غبار ریز و برخی به اندازه یک خانه. حلقه‌های کیوان پهن هستند ولی بسیار تخت

 و نازک. پهنای آن‌ها ۲۸۲ هزار کیلومتر است اما کلفتی آنها تنها یک کیلومتر است. بنابراین

 هنگامیکه از پهلو به کیوان بنگریم حلقه‌ها تیغه باریکی می‌شوند و دیده نمی‌شوند. مشتری

 و نپتون و اورانوس هم حلقه دارند اما حلقه کیوان از همه بهتر دیده می‌شود. به باور

دانشمندان دلیل درخشانتر بودن حلقه‌های کیوان تازه تر بودن و جوانتر بودن آن هاست.

 آن‌ها می‌‌انگارند که این حلقه‌ها در پی نزدیک شدن یک ماهک (قمر) به کیوان و فروپاشی

 آن ماهک در اثر گرانش کیوان پدید آمده اند. حلقه‌های کیوان به ترتیبی که کشف شده‌اند

با حروف الفبا نامگذاری شده اند. ای، بی، سی، دی، ای، اف و جی A B C D E F G در میان

حلقه‌ها سه شکاف وجود دارد به نام‌های انکه Encke،کیلر Keeler و مکسول Maxwell. و یک

 بازه بزرگ به نام بازه کاسینی Cassini. بازه کاسینی ۴۷۰۰کیلومتر پهنا دارد.

نخستین کسی که به حلقه رازآمیز پیرامون کیوان علاقمند شد و آن را کشف کرد گالیله بود.

 او در سال ۱۶۱۰ به این موضوع پی برد و در آغاز بر این باور بود که این حلقه از جنس جامد می‌‌باشد.

 اما امروزه ثابت شده است که این حلقه از قطعات آب یخ زده تشکیل شده است که برخی

 از آنها در اندازه‌های یک خودروی معمولی می‌‌باشند. مجموع گرانش (جاذبه) کیوان و گرانش

 ماهکهای آن حالتی را پدید می‌‌آورند که این قطعات همواره بصورت حلقه‌های نازک به دور این

سیاره به نظر ثابت ایستاده اند.

 اکتشاف کیوان

فضاپیمای پایونیر ۱۱ (Pioneer ۱۱) برای نخستین بار در سال ۱۹۷۹ از این سیاره دیدن کرد

 و پس از آن در سالهای بعد ووییجر (Voyager) یک و سپس ووییجر دو. از جمله مواردی

 که فضاپیمای ووییجر دو در ماموریت خود توانست به آن دست پیدا کند اثبات وجود باد،

 میدان‌های مغناطیسی، شفق صبحگاهی و همچنین تندر و آذرخش در این سیاره زیبا

می‌‌باشد. سرعت بادهایی که در قسمت استوایی این سیاره می‌‌وزد به

 ۵۰۰ کیلومتر بر ثانیه نیز می‌‌رسد.

 گسیختگی کاسینی

در سال ۱۶۷۵ میلادی (۱۵۰۴ شمسی) جووانی دومینیکو کاسینی، اخترشناس ایتالیایی،

 کشف کرد که حلقه زحل از دو حلقه تشکیل یافته است و میان آن دو جدایی وجود دارد.

این جدایی گیستختگی کاسینی نامیده می‌شود و در اثر کشش گرانشی قمر غول پیکر

تیتان بوجود آمده است. مطالعات بعدی نشان داده‌اند که در اطراف زحل، بر روی هم چهار

 حلقه وجود دارد. داخلی‌ترین آنها بسیار کم نور و تقریباً با بالای ابرها در تماس است. قطر

حلقه نورانی بیرونی به ۱۴۰۰۰۰ کیلومتر می‌رسد.

میدان مغناطیسی کیوان

میدان مغناطیسی دارای یک گشتاور کلی برابر ۳۵/۱ گشتاور مشتری است. اما این مقدار

 به حد کافی قوی است که یک میدان مغناطیسی سپهر مشتری گون با کمربندهای تابشی

مشابه زمین ایجاد کند. گشتاور دو قطبی مغناطیسی با میل یک درجه نسبت به محور

چرخش زحل قرار می‌گیرد که این مقدار با انحراف مشخص محورهای مغناطیسی مشتری

 و زمین تفاوت آشکار دارد. مغناطیس سپهر زحل ذرات بسیار کمتری از ذرات مغناطیس سپهر

مشتری را در خود جای می‌دهد.

دو دلیل عمده این تفاوت شامل کمبود یک منبع محلی ذرات بار دار که در مورد مشتری توسط

 فورانهای آیو تولید می‌شوند و حلقه‌های قابل رویت زحل که بطور موثری ذرات باردار را جذب

کرده و مغناطیس سپهر داخلی را از ذرات باردار خالی می‌کنند، است. در خارج لبه حلقه‌ها چگالی

 ذرات باردار به سرعت افزایش می‌یابد و در حدود ۵Rs تا ۱۰Rs به یک قله می‌رسد. در اینجا، ذرات

 باردار بطور محکم به میدان مغناطیسی در حال دوران سریع جفت می‌شوند. این برهمکنش،

لایه‌ای از پلاسما به ضخامت تقریباً ۲Rs ایجاد می‌کند که تا حدود ۱۵Rs ادامه می‌یابد.در ورای این

مقدار، مغناطیس سپهر شکل خود را از دست می‌دهد. اندازه آن با دمای خورشید تغییر می‌یابد.

 

اورانوس

 

اورانوس هفتمین سیاره نزدیک به خورشید و سومین غول از چهار غول گازی است.

 جبه‌ای از گاز و یخ هسته سنگی این سیاره را پوشانده است. جو اطراف جبه غالباً از

متان ساخته شده ، که این گاز باعث وجود رنگهای آبی و سبز که از مشخصات بارز این

سیاره هستند، می‌شود. اورانوس در کناره‌های خارجی و سرد منظومه شمسی قرار داشته ،

 دمای ابرهای فوقانی آن به 210 درجه سانتیگراد زیر صفر (346- درجه فارنهایت) می‌رسد.

 علی رغم داشتن 15 قمر و یک منظومه حلقوی ، سطح اورانوس مشخصه خاصی ندارد.

 تنها مشخصاتی که تا کنون مشاهده شده‌اند چند ابر متانی هستند که در سال 1986

بوسیله کاوشگر فضایی ویجر2 کشف شدند.

فاصله متوسط از خورشید	2.87میلیارد کیلومتر
قطر استوا	51118 کیلومتر
مدت حرکت وضعی	17.90 ساعت
مدت حرکت انتقالی	84.01 سال زمینی
سرعت مداری	6.81 کیلومتر در ساعت
دمای ابر فوقانی	-210 درجه سانتیگراد
جرم (زمین = 1)	14.53
چگالی متوسط (آب = 1)	1.29
جاذبه (زمین = 1)	0.79
تعداد قمر	15

رصد اورانوس

تحت شرایط بسیار عالی ، اورانوس را می‌توان با چشم غیر مسلح دید. هنگام مشاهده با تلسکوپ ، اورانوس بصورت حلقه کوچکی به رنگهای سبز و آبی دیده می‌شود. 15 قمر اورانوس تا کنون کشف شده‌اند که به موازات استوای سیاره و در جهت چرخش سایره ، به دور آن می‌چرخند. در اثر انحراف محور چرخش اورانوس ، صفحه استوای سیاره تقریباً عمود بر صفحه دایرة البروج است.

به همین سبب ، گاهی اوقات مانند سالهای 1945 و 1987، اگر از زمین به اورانوس بنگریم فقط قطب آن دیده شده ، مدار قمرهای سیاره تقریباً بصورت صفحه‌ای کامل به نظر می‌رسد. بعضی اوقات نیز ، مانند سالهای 1966 و 2008 ، کناره مدار قمرهای اورانوس دیده شده ، چنین به نظر می‌رسد که قمرها در مسیری مستقیم عقب و جلو می‌روند.

خواص فیزیکی اورانوس

محور چرخش اورانوس حدود 98 درجه نسبت به صفحه مدار سیاره به دور خورشید انحراف دارد.

 بنابراین اورانوس بر خلاف سایر سیاره‌ها ، روی محوری تقریباً افقی می‌چرخد. انحراف محور

اورانوس تأثیر زیادی بر قطبهای سیاره می‌گذارد و باعث می‌شود که هر قطب از دوره تناوب

مداری که 84 سال زمینی طول می‌کشد، 42 سال را در روشنایی و 42 سال دیگر را در تاریکی

بگذراند. به هر حال ، اورانوس به قدری از خورشید دور است که تفاوت دما در قطبها در طول

 تابستان و زمستان فقط 2 درجه سانتیگراد (3.6 درجه فارنهایت) است.

اورانوس سومین سیاره بزرگ منظومه شمسی بوده ، بزرگی آن 4 برابر زمین است.

دوره تناوب مداری این سیاره 84 سال زمینی است و بعد از نپتون و پلوتون ، طولانی‌ترین

مدار را دارد.

حلقه‌های اورانوس

تصادم عظیم احتمال دارد که در گذشته ، جسم آسمانی بزرگی به یک طرف اورانوس  برخورد کرده و باعث انحراف محور چرخش آن شده است.

بخاطر تیرگی زیاد مواد سازنده حلقه‌های اورانوس ، مشاهده آنها بسیار مشکل است. در سال 1977، این حلقه‌ها در مسیر نور یک ستاره قرار گرفته و بدین ترتیب کشف شدند. کاوشگر فضایی ویجر2 در سال 1986 یازده حلقه باریک این سیاره را از نزدیک مورد بررسی قرار داد. مواد تشکیل دهنده این حلقه‌ها سنگهایی به اندازه یک متر (یک یارد) هستند. پهنای حلقه "اپسیلون" از 20 تا 100 کیلومتر (12 تا 60 مایل) متغیر است.

قمرهای اورانوس

15 قمر تا کنون برای اورانوس شناخته شده‌اند که مواد تشکیل دهنده تمام آنها مخلوطی از سنگ و یخ است. در سطح چهار قمر بزرگ اورانوس (ابرن ، تیتانیا ، آمبریل ، آریل) گودالهای شهابسنگی وجود دارند. سطح میراندا ، پنجمین قمر بزرگ اورانسو ،

مشخصات مختلفی دارد، از جمله دشتهایی پوشیده از گودالهای شهابسنگی قدیمی ، تپه‌های

بزرگ و دره‌های عمیقی که سطح این قمر را شکافته‌اند. به نظر ستاره شناسان ، دلیل ویژگیهای

 متفاوت سطح میراندا این است که این قمر احتمالاً بر اثر یک تصادم عظیم متلاشی شده و

سپس دوباره جمع شده است.

نپتون

نپتون هشتمین سیاره نزدیک به خورشید و چهارمین غول گازی است. از لحاظ اندازه و ساختار

 شبیه به سیاره همسایه‌اش ، اورانوس ، می باشد. جو آبی رنگ و درخشان این سیاره بخاطر

وجود گاز متان در آن است. شکلهای ابر مانند متعدی روی این سیاره وجود دارند که مهمترین

آنها لکه سیاه بزرگ نام دارد. این لکه ، مجموعه طوفانی عظیمی به بزرگی کره زمین است.

شکلهای ابر مانند نپتون ، توسط سریعترین بادهای منظومه شمسی با سرعتی معادل

 2200 کیلومتر در ساعت (1370 مایل در ساعت) جابجا می‌شوند. زیر این ابرها ، جبه‌ای

 از یخ و گاز و هسته‌ای سنگی و کوچک قرار دارد.

سیاره نپتون

قمرهای نپتون

لکه سیاه بزرگ

لکه سیاه بزرگ و لکه سیاه کوچک واچرخه‌هایی بیضی شکل در جو نپتون هستند که بوسیله

 سریعترین بادهای منظومه شمسی ، در جهت عکس چرخش نپتون حرکت می‌کنند. ابر

 کوچکی به نام اسکوتر که از نوع ابر سیروس است، در ارتفاع متفاوتی نسبت به لکه‌ها قرار دارد

 که باد کمتری در این نقطه می‌وزد. موقعیت این ابر نسبت به هسته نپتون ثابت مانده و در جهت

 چرخش نپتون ، که مخالف جهت حرکت لکه‌هاست، حرکت می‌کند.

لکه سیاه بزرگ ، انبوهی از گازهای مختلف که در وسعتی به اندازه سطح زمین ، با سرعتی

حدود 1000 کیلومتر در ساعت (620 مایل در ساعت) ، معادل سرعت صوت ، روی سیاره نپتون

در حرکت است. بادهای نپتون سرعتی دو برابر سرعت فوق دارند که حدوداً 10 برابر سرعت

 گردبادهای سطح زمین است.

حلقه‌های نپتون

در مدتی کمتر از 100 میلیون سال ، تریتون وارد محدوده روش نپتون (کوتاهترین فاصله از

 یک جسم اصلی که در آن یک جسم تابع می‌تواند بدون آنکه توسط نیروهای جاذبه متاشی

 شود، دور بزند) خواهد شد. نیروهای کششی می‌توانند قمرهایی که در این محدوده قرار دارند

 را بسته به نوع مواد تشکیل دهنده شان متلاشی کنند. احتمال دارد تریتون به

سنگریزه‌هایی تبدیل شده و حلقه‌ای زیبا به دور نپتون تشکیل دهد.

حلقه‌های نپتون در فاصله 40000 تا 63000 کیلومتری (25000 تا 39000 مایلی) نپتون گسترده

 شده‌اند. این حلقه‌ها بسیار تیره هستند، یکی از آنها عریض و سه حلقه دیگر باریک

می‌باشند. نام حلقه‌های آدامز و لووریه از نام دو ستاره شناس که وجود و موقعیت

 سیاره نپتون را پیش بینی کرده بودند، گرفته شده است. نام حلقه گاله از نام ستاره شناس

 آلمانی ، یوهان گاله (1910-1812) ، که نپتون را کشف نمود گرفته شده است.

کاوشگر فضایی ویجر2 انبوهی از مواد حلقوی در حلقه آدامز کشف نمود که ستاره

شناسان هنوز توضیحی برای وجود آنها نیافته‌اند.

قمرهای نپتون

قبل از آنکه ویجر2 در سال 1989 به مطالعه نپتون بپردازد، از هشت قمر نپتون فقط تریتون

ونیراید شناخته شده بودند. تریتون سردترین جسم شناخته شده در منظومه شمسی است

 که دمای سطح آن 235- درجه سانتیگراد (391- درجه فارنهایت) است. جو رقیقی از نیتروژن

 در اطراف این قمر وجود دارد.

انفجار غبار آلود در سطح تریتون‏‏‏‏‏‏‏‏‏ ، رگه‌هایی از غبار سیاه که منفذ فواره بخار بیرون زده‌اند وجود دارند.	قمر اصلی تیترون با قطری معادل 2705 کیلومتر (1680 مایل) بزرگترین قمر نپتون است.

مدار نامنظم نپتون

ما تا کنون فقط توانسته‌ایم 9 سیاره را در منظومه شمسی شناسایی کنیم، اما آیا سیاره‌های

 دیگری نیز در این منظومه وجود دارند؟ به نظر بعضی از ستاره شناسان بی نظمی‌هایی که در

 مدار نپتون مشاهده شده ، ممکن است توسط سیاره دهم که جرم زیادی داشته و خارج از مدار

 پلوتون قرار دارد ایجاد شده باشند. این سیاره فرضی سیاره ایکس نام گرفته است. مخالفین این

 فرضیه بر این عقیده‌اند که منظومه شمسی دارای ماده کافی برای تشکیل سیاره علاوه بر 9

سیاره دیگر نبوده و همچنین تشکیل این سیاره در چنین فاصله‌ای مطابق با عمر منظومه

 شمسی نیست. نپتون بعد از پلوتون ، دورترین سیاره از خورشید و از لحاظ بزرگی چهارمین

 سیاره منظومه شمسی است. کوچکترین غول گازی بوده و مانند سایر غولهای گازی ،

 حلقه‌هایی از غبار و ذرات دیگر در اطراف خود دارد.

فاصله متوسط از خورشید	4.49 میلیارد کیلومتر
قطر استوا	49528 کیلومتر
مدت حرکت وضعی	19.20 ساعت
مدت حرکت انتقالی	164.79 روز زمینی
سرعت مداری	5.47 کیلومتر در ثانیه
دمای ابر فوقانی	220- درجه سانتیگراد
جرم (زمین=1)	17.14
چگالی متوسط (آب=1)	1.64
جاذبه (زمین=1)	1.20
تعداد قمر	8

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اخج «پلوتو» از باشگاه سيارات منظومه شمسي

پلوتون دنیایي کوچک و سردسیر که سي بار دورتر از زمین نسبت به خورشید در حال گردش است از زمان کشفش تاکنون همواره در مقام سیاره ي نهم قلمداد  این جایگاه به خطر افتاده است UB2003313  اما با کشف . .       کشف پلوتون در سال 1930 با وجود اندازه ي بسیار کوچکش و ساختاري که با دیگر سیارات  منظومه بسیار متفاوت بود ، براي اخترشناسان جای هیچ شکي نگذاشت که آن را سیاره ي  نهم بنامند.  البته پلوتون کوچک نمي توانست آشفتگي هاي مداري نپتون را توجیه کند از این رو آن ها همواره به  کشف سیاره ي بزرگ دهم چشم دوخته بودند ولي با گذر زمان به جاي کشف غول دهم هر روزه دنیاهاي  یخ زده ي تازه اي از کمربند خرده سیارات ( کویي پر ) مي یافتند.  وارونا، کواوار،سدنا ، DW2004 و جالب اینکه هربار این اندازه ها به اندازه ي پلوتون نزدیک تر مي شد تا اینکه 313UB2003 با نام موقت زینا که حتی  از پلوتون هم کمي بزرگتر است کشف شد و بنا به گذشته باید آن را سیاره ي دهم مي نامیدیم.   تصويري از پلوتون در کنار اقمارش        و اکنون زمان آن رسیده تا تعریفي دقیق تر از سیاره داشته باشیم چرا که به این ترتیب تعداد سیارات منظومه ي خورشیدي مدام در حال افزایش خواهد بود. از این رو انجمن بین المللي نجوم در مرداد ماه امسال جلسه اي خواهند داشت وبه دنبال آن سرنوشت پلوتون و زینا رقم خواهد خورد.آیا این دو در خانواده ی سیارات خورشیدي جاي مي گیرند و یا آنها را تنها خرده سیاراتي سرگردان خواهیم دانست که از کمربند کویي پر به دور افتاده اند.        دکتر Marc Buie از رصدخانه ي پرسیوال لاول آریزونا تعریفي روشن از سیاره دارد و قصد دارد آن را در جلسه ي انجمن به بحث بگذارد. وي معتقد است که تعریف سیاره باید تا حد امکان ساده باشد و دو معیار را در آن درنظرگرفته است. یکي اینکه یک سیاره آن قدر بزرگ نیست تا بتواند مانند ستاره ماده ي دروني اش را بسوزاند و دیگر اینکه گرانش آن باید بتواند برنیرو هاي زمین شناختي و  درو ني اش غلبه کند.       اما این تعریف پلوتون ، زینا و بسیاري ازاجرامي که پیش از این  در دسته ي قمر ها و خرده سیارات قرار داشته اند را نیز شامل مي شود و در نهایت منظومه ي شمسي بیش  از 20 سیاره خواهد داشت. شاید بهتر است دسته اي جدید از  سیارات را معرفي کنیم،  یعني عطارد ، زهره ، زمین و مریخ سیارات خاکي - مشتري، زحل،  اورانوس و نپتون  در گروه غول هاي گازي و پلوتون ، زینا و اجرامی که به زودي کشف  خواهند شد را در  دسته ي سوم جاي دهیم و یا شاید هم بهتر آن است که پلوتون و زینا را از مقام  سیاره بر کنار کنیم.     در هر حال از شهریور امسال خورشید ما یا 8 سیاره خواهد داشت و یا 10 تا.به  این ترتیب منظومه شمسی با 9 سیاره را برای همیشه به فراموشی  خواهیم سپرد.

  تصویر جدیدي از مدارگرد مریخ ناسا(MRO) در 4 دسامبر 2006 به زمین فرستاده شد. این تصویر سه مریخ نورد را همزمان نشان می دهد؛ مریخ نورد روح ( که از ژانویه 2004 بر سطح مریخ مطالعه می کند) و دو مریخ نورد وایکینگ (که در سال 1976 با موفقیت بر سطح مریخ نشستند). دوربین این مدارگرد نمونه ای مانند این تصویر را دو ماه قبل نیز ارسال کرد. تصویر شگفت انگیز قبلی دو مریخ نورد روح و فرصت وهمچنین لبه گودال مارتین(یک دهانه روی مریخ) را نشان می داد.

  این تصاویر نادر علاوه بر اینکه تصوير جدیدی از این رباتها هستند می توانند اطلاعات گرانبهایی را در اختیار دانشمندان قرا دهند. مثلا می توانند از هر طرف از این نواحی عکس های با وضوح بالا بگيرند که از دو جهت مفید است: یکی تفسیر داده های مداری و دیگری کمک به برنامه ریزی  برای مطالعات سطح مریخ در تحقیقات آینده.

تصوير مريخ نورد روح، از فضا.
عکس از MRO

  تصاویر جدید در لینکهای زیر قابل دسترسی است:

http://www.nasa.gov/mission_pages/MRO/news/mro-20061204.html

http://hirise.lpl.arizona.edu.

دکتر آلفرد مک ایون از دانشگاه آریزونا می گوید:«ما میدانیم که بررسی جهات مختلف سطح مریخ از نگاه دوربینهای روح و وایکینگ بهتر است اما این تصاویربه ما کمک می کند تا قسمتهایی از مریخ را در این تصاویر مداری  تفکیک و تفسیر کنیم که هیچگاه دربررسی های زمینی نمی توان دید.»

  تصاویر دوربین مدارگررد از روح  هنگامی که گرماگرم بررسی تپه های هیل  است سریع در اختیار دانشمندان و مهندسانی که مسئولیت برنامه ریزی روزانه فعالیت های مریخ را دارند فرار می گیرد تا با تصاویر دو ماه پیش این مریخ نوردان مقایسه شود. دو تصویر ترکیب ودر نهایت یک تصویر کامل ارائه می شود.

  تصاویر این مدارگرد از وایکینگ1 نیزپوسته پشتي این مریخ نورد و همچنین محافظ گرمایی آن را نشان داد. وایکینگ اولین تصاویر از سطح مریخ را فراهم کرده بود ِاین فعالیت ها در طی 6 سال بعد از فرودش در 20 ژوئیه 1976 انجام شده است.

دکتر ایون می گوید:«شگفتی در این است که شما می توا نید ببینید که بعد از 30 سال فرود چه برسر این فصاپیما آمده است.»

 وایکینگ 2 بر خلاف روح و وایکینگ 1ِ درعکسهای نقشه برداری مریخی ناسا که اخیرا انجام شد، شناسایی نشد.اما در این تصویر جدید به راحتی می توان فهمید که پوسته پشتي این فضاپیما در فاصله 400 متری از محل پرتابش قرار دارد.

 ناسا برنامه ای ضروری برای پیدا کردن مکان وایکینگ 2 در لیست کارهای این مدارگرد قرار داده است تا مکان فرود مریخ نورد بعدی را را ارزیابی کند.مریخ نورد بعدی با نام ققنوس(سیمرغ) تابستان آینده فرستاده خواهد شد. ققتوس به احتمال زیاد در مکانی شمالی تر از وایکینگ ها فرود خواهد آمد زیرا آن قسمت بهترین محل برای مقایسه با مشاهدات قبلی است.

  دکتر ری ارویدسن از دانشگاه واشنگتن می گوید:«بررسی  مکان وایکینگ2 با استفاده از این تصاویر قابل اطمینان ترين منبع  است تا ما بتوانیم میزان سختی وضخامت سنگها را در آنجا ارزیابی کنیم.»

   روح که پيش از فرصت به مریخ فرستاده شده بود تا امروز، يازدهم آبان ماه، هزار و هشتمين روز مریخی خود را پشت سر گذاشته است (هر روز مریخی 37 دقیقه طولانی تر از روز زميني است) و اگر به خاطر وجود كنترل كننده‌هاي زميني نبود حتما هزار و هشتمين روز تولد خود را جشن مي‌گرفت و به رقص و پايكوبي مي‌پرداخت!

تصوير ارسالي از غروب خورشيد در مريخ كه توسط روح در 21 ارديبهشت ماه سال گذشته گرفته شد. در اين تصوير خورشيد در پس افق دهانه برخوردي  گوسف، محل کاوش‌هاي مريخ‌نورد، پنهان مي‌شود. در اين تصوير رنگها تا حدي پردازش شده‌اند.

 

    مريخ در حال حاضر در دورترین فاصله‌ی خود از خورشید و همين طور از زمين است و از ديدگاه يك فرد ساكن زمين اين سياره در مقارنه با خورشيد قرار دارد. این مساله ارتباط دائم با آن را غير ممكن كرده است. بنابر این هر دو جستجوگر مريخي فقط مي توانند عکس بگیرند، اندازه گیری‌هایشان را انجام دهند و سیگنال‌های اطلاعاتي‌شان را به زمین ارسال کنند، كه بسياري از اين سيگنال‌ها با امواج راديويي خورشيد دچار تداخل مي‌شود و ارسال اطالاعات به زمين را دچار مشكل مي‌كند.اين وضع تا هزار و پانزدهمين روز مريخي روح، زماني كه سياره از حالت مقارنه خارج شود (17 آبان ماه)، ادامه خواهد داشت.

 

   روح و فرصت به رغم شرايط سخت محيطي در مريخ در وضعيت نسبتا خوبي به سر مي‌برند. روح تا كنون تقريبا  ۹/۶ کيلومتر (4.3 مايل) طي كرده است. درحال حاضر نيز به سختي با كمك تنها چرخ باقيمانده‌اش حرکت مي‌کند. از سوي ديگر ابزار نمونه برداري‌اش آسيب ديده است و بيش از اين توانايي نمونه برداري از سطح مريخ را ندارد. اما فرصت كه تا رسيدن به دهانه آتشفشان ويكتوريا تا كنون ۴/۹ كيلومتر را طي كرده است از وضعيت نسبتا بهتري برخوردار است، هرچند از درد بيماري آرتوروز در ناحيه بازوي خود رنج مي‌برد!

رييس انجمن نجوم آماتوري ايران گفت اوج بارش ستاره‌هاي دنباله‌دار در ماه جاري در ‪ ۲۰‬دقيقه بامداد شنبه ‪ ۲۷‬آبان ماه زمان حداكثر تاريكي شب خواهد بود.

مهندس "مسعود عتيقي" روز يكشنبه در گفت و گو با خبرنگار علمي ايرنا افزود هر چند ستاره دنباله دار "تمپل تاتل ‪ ،"۵۵‬در سال ‪ ۱۳۷۶‬شمسي از حضيض خورشيدي گذشته اما ذرات باقيمانده آن كه عامل بارش اسدي است، اين امكان را ايجاد مي‌كند تا بارش شهابي خوبي را در آبان ماه مشاهده شود.

وي اظهار داشت در شرايط خوب شايد بتوان صد تا ‪ ۱۵۰‬شهاب را در ساعت رصد كرد.

وي ادامه داد در زمان اوج بارش، ماه هنوز طلوع نكرده است. با طلوع ماه در ساعت ‪ ۵‬صبح هلال كم نوري در كنار ستاره سماك اعزل ايجاد مي‌شود.

عتيقي تصريح كرد كانون بارش (‪ (Radiant‬در سر شير قرار دارد و در ساعت ‪ ۲۳‬و ‪ ۳۰‬دقيقه طلوع مي‌كند.

به گفته او بهترين بارش‌هاي اسدي اين رويداد نجومي در سال‌هاي ‪ ۷۷‬و ‪ ۷۸‬خورشيدي مشاهده شد.

رييس انجمن نجوم آماتوري ايران افزود معمولا چهار سال قبل و بعد از عبور دنباله دار از حضيض خورشيدي كه مدار آنها بوسيله ذرات رانده شده از دم دنباله دار شارژ مي‌شود، ستاره‌شناسان شاهد بهترين بارش‌ها هستند.

وي اظهار داشت دنباله دار تمپل در سال ‪ ۱۴۰۹‬خورشيدي مجددا به نزديكي خورشيد باز خواهد گشت.

به گفته وي، عدم وجود نور ماه، در سمت الراس قرار گرفتن كانون بارش و ابري نبودن آسمان، آمار بالاي شهاب‌ها را كه با فرمول خاص و يا با بارش ساعتي سمت الراسي محاسبه مي‌شود را به دنبال دارد

به گزارش سايت اينترنتي "نيوساينتيست"، تصاوير گرفته شده از قطب شمال "تايتان" توسط سفينه "كاسيني" كه هم‌اكنون در مدار سياره "كيوان" در حال گردش است، نشان‌دهنده وجود لكه‌هاي تيره‌رنگ بزرگي در سطح اين قمر هستند.

محققان ماموريت "كاسيني" در سازمان "ناسا" عقيده دارند اين لكه‌هاي تيره احتمالا درياچه‌هايي از جنس متان و يا اتان مايع بوده كه در دماي منفي ‪ ۱۸۰‬درجه سانتي‌گراد به وضعيت پايدار رسيده‌اند.

چنانچه مطالعات بيشتر وجود چنين درياچه‌هايي را در سطح "تايتان" تاييد كند، اين قمر پس از كره زمين تنها جسم آسماني موجود در منظومه شمسي خواهد بود كه در سطح خود داراي درياچه‌هايي از مايعات است.

بزرگترين درياچه احتمالي مشاهده شده در سطح "تايتان" داراي ابعادي در حدود ‪ ۱۰۰‬كيلومتر است. به گفته دانشمندان، سرماي بسيار شديد قطبهاي "تايتان" سبب مي‌شود بارانهاي متان كه در اين سياره متداول هستند، در سطح قمر به شكل مايع باقي مانده و سبب پيدايش اين قبيل درياچه‌ها شوند.

فضاپيماي بدون سرنشين "كاسيني" در ژوييه سال ‪ ۲۰۰۴‬و پس از سفري هفت ساله از كره زمين، وارد مدار سياره كيوان شد و در تاريخ ‪ ۲۵‬دسامبر همان سال كاوشگر "هويگنز" را به سوي "تايتان" كه بزرگترين قمر اين سياره است، پرتاب كرد كه اين كاوشگر موفق شد به كمك چتر نجات روي سطح تايتان فرود آمده و در لحظات پرواز درون جو تايتان، از سطح اين قمر عكسبرداري كند.

وداع قمر دوم زمين

   "پال چوداس" (Paul Chodas) يکي از محققين "پروژه ي اجرام نزديک به زمين" (Near Earth Object Program) در JPL ناسا مي گويد:«اين سيارک در سال ۱۹۹۹ به نزديکي زمين رسيد و از آن زمان تا به حال در حال گردش در مسيري مارپيچ به دور سياره ي ماست.» اين سيارک کوچک که توجه بسياري را به خود جلب کرده ، هيچ خطري را براي زمينيان ايجاد نمي کند.

   بيشتر سيارک هايي که به زمين نزديک مي شوند ،در مسير خود از کنار سياره ي ما عبور کرده و به راه خود ادامه مي دهند.اين اجرام معمولا در زماني که در نزديک ترين فاصله از زمين هستند ، خبرساز مي شوند.اما اين سيارک کاملا با بقيه متفاوت است: ابتدا به زمين نزديک شد و بعد در کنار آن باقي ماند!

   «ما بر اين عقيده ايم که اين سيارک به دسته اي از اجرام نزديک به زمين تعلق دارد که تنها از کنار زمين عبور نکرده بلکه در کنار آن باقي مي مانندو پيش از آنکه بخواهند به مسير خود در فضا ادامه دهند ، سال ها در مسيري مارپيچ به دور سياره ي ما مي گردند.»

    اين نوع سيارک ها به سيارک هاي "کوربيتال" (Coorbital Asteroids) يا "کوربيتال ها" (Coorbitals) معروفند که در مدار زمين يک بار در سال به دور خورشيد مي گردند.اين سيارک ها به زمين نزديک مي شوند و رقص خود را آغاز مي کنند: سيارک در حالي که در مدار زمين به دور خورشيد مي گردد ، به دور زمين نيز در مداري مارپيچ حرکت مي کند.

   چوداس مي گويد:«اين سيارک در حقيقت توسط گرانش زمين به دام نيفتاده است.اما از ديد ما ساکنان زمين به نظر مي رسد که زمين قمر ديگري را به خود جذب کرده است.» دانشمندان تا به حال ۴ سيارک را شناخته اند که به همين طريق عمل مي کنند:۲۰۰۳YN۱۰۷ ، ۲۰۰۴GU۹ ، ۲۰۰۱GO۲ و ۲۰۰۲AA۲۹.چوداس معتقد است که در آينده ،با پيشرفت هايي که در تحقيقات و پروژه هاي مربوط به سيارک ها انجام خواهد شد ،تعداد بسيار بيشتري از اين اجرام شناخته خواهند شد.

   در حال حاضر تنها دو سيارک ۲۰۰۳YN۱۰۷ و ۲۰۰۹GU۹ بسيار به زمين نزديکند.بقيه اين سيارک ها در مدار زمين پخش شده اند.۲۰۰۴GU۹ احتمالا جالبترين نمونه از اين اجرام است.اين جرم با قطري در حدود ۲۰۰ متر ، در حدود ۵۰۰ سال به دور زمين گرديده است و بر اساس محاسبات انجام شده احتمالا ۵۰۰ سال ديگر به دور سياره ي ما مي گردد.اين موضوع نشان مي شدهد که اين سيارک مداري نسبتا پايدار دارد.

   اما فعلا دانشمندان به يک دليل به ۲۰۰۳YN۱۰۷ توجه بيشتري نشان مي دهند: اين سيارک در حال ترک مدار مارپيچي خود به دور زمين است.اين مدار به تدريج نامتقارن شده و در دهم ژوئن امسال ، اين سيارک مقداري از فاصله ي عادي خود به زمين نزديک تر خواهد شد.بر اثر اين نزديکي ، گرانش زمين نيروي لازم را براي خروج سيارک از مدار  زمين فراهم خواهد کرد.

   چوداس مي گويد:«اين بهترين فرصت براي تماشاي خروج يکي از اين سيارک ها از مدار مارپيچ خود به دور زمين خواهد بود.» اما اين پايان کار نيست.اين سيارک ۶۰ سال بعد ، دوباره به نزديکي زمين باز خواهد گشت و نقش خود را به عنوان قمري کوچک در کنار زمين ادامه خواهد داد.

   اين سيارک هاي کوچک فعلا تنها نقاطي بسيار کم نور در چشمي تلسکوپ به نظر مي رسند و حتي بزرگ ترين تلسکوپ ها نيز قادر به تشخيص بسياري از اين اجرام نيستند.اما روزي خواهد رسيد که با پيشرفت هاي انجام شده در زمينه ي اکتشافات فضايي ، ما خواهيم توانست تا با مشاهده و بررسي دقيق اين اقمار کوچک ، منبع و منشا آنها را به طور دقيق مشخص کنيم.تا آن زمان ، به گفته ي چوداس ،«اين اجرام تنها براي ما جالب و عجيب خواهند بود.»